Tiranin Banderas

"Tiranin Banderas" (1926) je roman o izmišljenoj latinoamerickoj zemlji koja najviše podseca na Meksiko, no pre bi se mogao shvatiti kao prikaz ma koje latinoamericke diktature i izraz autorovih zalaganja za emancipaciju Indijanaca na južnoamerickom kontinentu. Sam lik Tiranina Banderasa inspirisan je brojnim istorijskim licnostima, od konkistadora Lopea de Agirea do meksickog dikaktora Porfirija Dijasa. Roman o

diktatoru, silom tragicnih prilika na južnoamerickom kontinentu, ima izrazito bogatu tradiciju kao sprecifican književni žanr u hispanoamerickoj književnosti, koji je kasnije iznedrio takva remek-dela kao što su Jesen patrijarha Garsije Markesa ili Ja, vrhovni Augusta Roe Bastosa.
U "Tiraninu Banderasu", kao predstavnici Španaca pojavljuju se, u izrazito negativnom svetlu, don Seles, bogati zemljoposednik, don Kintin Pereda, zelenaš, i baron od Benikarlesa, španski gej ministar, dekadentna i groteskna figura zanesenjaka suštinski nezainteresovanog za politicka previranja u zemlji. Indijance predstavljaju dva oprecna lika – sam Tiranin, koji se odnosi s prezirom prema svojoj rasi i njenim kapacitetima i Sakarijas koji ponukan licno pretprljenom nepravdom, ustaje protiv tiranije. Tu su još i Kreolci, koji se iz manje ili više idealistickih razloga okrecu protiv Tiranina. No Tiranin Banderas transcendira specificne istorijske okolnosti za koje se vezuje radnja romana kao vanvremeni izraz pobune protiv ugnjetavanja i kolonijalizma.
U Valje-Inklanovoj poetici centralno mesto zauzima koncept „esperpenta“. „Esperpento“ kao književni žanr, prema autoru, treba da izrazi tragicni smisao španskog života preko jedne „sistematski deformisane estetike“. U njemu se kombinuje autorova naklonost ka grotesknom prikazivanju stvarnosti sa društvenom i politickom satirom. Valje-Inklan se prema svojim likovima odnosi kao prema marionetama, podsmešljivo, distancirano, sa visine i bez emocija, parodirajuci romanticarsku osecajnost i odbacujuci je. Stalnim promenama stilskih registara i neobicnim jezikom – koji se krece od komicne visokoparnosti koja karakteriše govor pojedinih junaka do kolokvijalnog, narodskog jezika – autor pokušava da izazove istu takvu emocionalnu distanciranost kod citaoca, koji je prinuden da romanu pristupi kao artefaktu složene strukture i punom jezickih ekstravagancija koje otežavaju identifikaciju s likovima. U skladu s tim, likovi u romanu prikazani su su mahom kao groteskne figure, cesto metonimijski kao lobanje i maske, ili preko neprestanih degradirajucih animalizacija – Tiranin je sova, svraka, šunja se kao pacov.